‘Bertus op zijn motor en Tinus op een anderrr merrrk’

Een kat in het bakkie
Een afzakkertje
Good goan

Voorbeelden van dialecten die menigeen wel eens gebruikt en waarvan we de betekenis wel weten. Soms is het lastiger:

De geit verpinne
Gluk in’n tuk
Je lijk wel een bootwerker
He’j kniens, he’j köttels
Achterover praaten

Neem een zondagochtend bij oma. Wanneer haar drie dochters er allemaal zijn gaat het gebabbel tussen de dames in rap tempo, van de hak op de tak en, in dialect. Het tempo en hak op de tak zijn voor mij prima te volgen, maar het dialect is soms lastig. Tijdens carnaval probeer ik mee te doen met gezellige ‘proat’. Gezellig praten is geen probleem, maar het plat proaten is moeilijker. Ook op kantoor in Nijmegen zijn er diverse vormen in omloop: van ABN tot Limburgs. Gezien mijn woon- en werkomgeving is het volgens onderstaand kaartje vrij logisch dat ik veel met dialect in aanraking kom:

dialect

Toch bijzonder, dat er in zo’n klein kikkerlandje zoveel accenten in omloop zijn. We hebben in Nederland twee officiële talen: ABN en Fries. Het aantal dialecten is eigenlijk niet vast te stellen, afhankelijk van hoe er geteld wordt varieert het tussen de 267 en 613. Eigenlijk is het zelfs zo dat ieder individu net een beetje anders spreekt. Neem het woord ‘schaap’. Hiervoor zijn de volgende verbuigingen in omloop: scheep, schiep, schaap, scheup, schaep en schoap. Het interessante is dat iedereen deze woorden herkend als schaap. Een woord heeft eigenlijk geen specifieke klinkers nodig om herkend te worden: sch..p. Daarom hebben klinkers ook veel meer vrijheid om te veranderen en dat verklaart de grote verscheidenheid die ze in onze dialecten vertonen.

Dialect2

Taal valt als eerste op: hoe iemand praat hoor je meteen. Als ik zeg “de deur steet los”, is dit duidelijk een Liemers dialect (of Achterhoeks voor de mensen die de Liemers niet kennen…). Taalkundig is er geen enkel verschil tussen een taal of een dialect: het ABN is onze standaard taal, met een grammatica en regels die toegepast worden; hetzelfde geldt voor een dialect. Maatschappelijk gezien zijn er wel verschillen: een dialect wordt vaak gezien als minderwaardig, omdat er wordt neergekeken op de sprekers ervan. Echter, wijzen andere onderzoeken uit dat mensen die dialect spreken vaak aardiger en grappiger gevonden worden. Uit een onderzoek uit 2007 bleek dat platpraters het minder ver zouden schoppen en dat het van belang is dat mensen kunnen schakelen tussen de ‘standaard taal’ en hun dialect. Gisteren tijdens een debat betreffende de Provinciale Statenverkiezingen op TV kon ik anders behoorlijk goed horen waar deze mensen vandaan komen, dus hoe ver wil je het schoppen?

Dialect3

Veel dialecten, veel visies. Het lijkt meer de kunst te zoeken naar de juiste balans: wanneer je werkt in een gebied waar mensen dialect spreken, werkt het in je voordeel dit ook te spreken. Voor een vergadering in de Randstad is het aan te raden het wat meer te houden bij ABN.

Dialect wordt niet alleen in spreektaal gebruikt maar ook in muziek. Kijk naar Herman Finkers (fragment bovenaan deze blog), de bands Normaal of Rowwen Heze: mensen met een toch duidelijk accent die het ver geschopt hebben. Normaal behaalde met haar lied ‘Oerend Hard’ de hoogste notering. Er is door Helligen Hendrik een erg leuke variant op z’n Haarlems van gemaakt:

De trend is dat de dialecten langzaam uitsterven: kinderen worden minder opgevoed met dialect en er wordt steeds meer verwacht dat we sowieso ook allemaal ABN spreken. Deze trend zal vast doorzetten, maar gezien de geschiedenis en belang van taal en emoties die daarbij komen kijken, denk ik niet dat het zo’n vaart zal lopen (ik hoop het ook niet!). Mensen zijn trots op hun taal en het bindt ons, iets waar we met z’n allen anno 2015 toch ook naar op zoek zijn. Als import Tukker heb ik van Twentse vriendinnetjes een belangrijke uitspraak geleerd: Kiek’n Wat Wot (KWW). In ABN betekent dit: we zien wel hoe het loopt. Dat geldt voor dialecten spreken, maar wel voor meer dingen in het leven 😉 . 

plat proaten

Advertenties

Één reactie Voeg uw reactie toe

  1. Maria schreef:

    Als een van de dochters van oma is het erg leuk te lezen hoe jij het ervaart! En dialect zal in welke vorm dan ook blijven, helemaal mee eens dat ook fijn zou zijn!!! Boeiende blog!!! Maria

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s